सुनचाँदीको चमक कहिल्यै पुरानो हुँदैन । समय बदलिन्छ, फेसन बदलिन्छ, बजार बदलिन्छ, तर सुनप्रतिको मानिसको आकर्षण कहिल्यै समाप्त हुँदैन । यही कारणले सुनचाँदी व्यवसायलाई केवल व्यापारको सीमित घेराभित्र राखेर हेर्न मिल्दैन । यो नेपाली समाजको संस्कृति, परम्परा, पारिवारिक भावना, बचतको मनोविज्ञान र राष्ट्रिय अर्थतन्त्रसँग गहिरो रूपमा जोडिएको क्षेत्र हो । एउटा सानो सुनको औँठीदेखि विवाहमा लगाइने गहनासम्म, प्रत्येक वस्तुले कुनै न कुनै कथा बोकेको हुन्छ । त्यसैले सुनचाँदी व्यवसाय वस्तुको कारोबारभन्दा धेरै विश्वास र सम्बन्धको कारोबार हो ।
विगत केही वर्षयता यो क्षेत्रले धेरै उतारचढाव देख्यो । अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्यमा आएको तीव्र परिवर्तन, आयात व्यवस्थापनका चुनौती, कर तथा नीतिगत अन्योल, अवैध कारोबारको जोखिम, उपभोक्ताको बदलिँदो सोच र डिजिटल बजारको विस्तारले व्यवसायलाई नयाँ मोडमा ल्याइपुर्याएको छ । यस्ता परिवर्तनलाई केवल चुनौतीका रूपमा मात्र हेर्ने हो भने व्यवसाय पछि पर्न सक्छ । तर परिवर्तनलाई अवसरका रूपमा ग्रहण गर्न सकियो भने यही समय नयाँ सम्भावनाको सुरुवात पनि बन्न सक्छ ।
आजको ग्राहक पहिलेभन्दा धेरै सचेत, सूचनामा पहुँच भएको र विकल्प खोज्न सक्ने अवस्थामा छ । ग्राहकले अब केवल सुनको मूल्य सोधेर निर्णय गर्दैन । उसले शुद्धताको प्रमाण, मूल्य निर्धारणको पारदर्शिता, डिजाइनको मौलिकता, बिलिङ प्रणाली, बिक्रीपछिको सेवा र व्यवसायीको विश्वसनीयतालाई पनि उत्तिकै महत्व दिन्छ । सामाजिक सञ्जालले एउटा राम्रो अनुभवलाई हजारौँ मानिससम्म पुर्याउन सक्छ भने एउटा नकारात्मक अनुभवले वर्षौँको प्रतिष्ठामा प्रश्न उठाउन सक्छ । त्यसैले आजको प्रतिस्पर्धामा विज्ञापनभन्दा राम्रो सेवा र इमानदार व्यवहार धेरै प्रभावकारी माध्यम बनेका छन् ।
नेपाली सुनचाँदी व्यवसायको सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति भनेको यहाँका कालिगढको सिप हो । पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएको यो कला केवल जीविकोपार्जनको माध्यम होइन, नेपालको सांस्कृतिक सम्पदा पनि हो । नेपाली हातले तयार गरेका गहनामा मौलिकता, कलात्मकता र आत्मीयता झल्किन्छ । तर बदलिँदो समयसँगै दक्ष कालिगढको अभाव, युवा पुस्ताको घट्दो आकर्षण र विदेशी तयारी गहनाको बढ्दो प्रभावले यो सिप संकटतर्फ धकेलिन थालेको छ । यदि अहिले नै सिप विकास, आधुनिक तालिम र नयाँ पुस्तालाई आकर्षित गर्ने नीति अपनाइएन भने भविष्यमा हाम्रो मौलिक शिल्पकला कमजोर हुन सक्छ ।
अर्कोतर्फ, प्रविधिले सुनचाँदी व्यवसायको स्वरूप नै परिवर्तन गरिरहेको छ । विश्वका धेरै देशमा थ्रीडी डिजाइन, कम्प्युटर एडेड उत्पादन, डिजिटल क्याटलग, अनलाइन अर्डर, भर्चुअल ट्राइ-अन, डिजिटल भुक्तानी र कृत्रिम बुद्धिमत्तामा आधारित ग्राहक सेवाले व्यवसायलाई नयाँ उचाइमा पुर्याइरहेका छन्। नेपालमा पनि यस्ता अभ्यास विस्तार हुँदै गएका छन्, तर गति अझै पर्याप्त छैन । प्रविधिलाई परम्पराको प्रतिस्पर्धी होइन, सहयोगीका रूपमा स्वीकार गर्न सकियो भने उत्पादनदेखि बजार व्यवस्थापनसम्म धेरै क्षेत्रमा गुणात्मक सुधार सम्भव छ ।
यसैबीच, व्यवसायभित्रको अर्को महत्वपूर्ण विषय संस्थागत एकता हो । एउटै उद्देश्य बोकेका व्यवसायीबीच अनावश्यक विभाजन, अस्वस्थ प्रतिस्पर्धा र व्यक्तिगत स्वार्थले समग्र क्षेत्रलाई कमजोर बनाउँछ । साझा समस्या समाधान गर्न साझा आवाज आवश्यक हुन्छ । नीति निर्माण, बजार व्यवस्थापन, उपभोक्ता संरक्षण र व्यवसायीका हकहितका विषयमा संस्थाहरू बलियो, जिम्मेवार र दूरदर्शी बन्न सके मात्र समग्र क्षेत्रले दीर्घकालीन लाभ प्राप्त गर्न सक्छ ।
सरकारको भूमिकालाई पनि बेवास्ता गर्न मिल्दैन । सुनचाँदी व्यवसायले राजस्व, रोजगारी, विदेशी मुद्रा, पर्यटन र निर्यातको सम्भावना बोकेको छ । तर यसका लागि स्थिर नीति, सहज आयात प्रणाली, पारदर्शी कर संरचना, अवैध कारोबार नियन्त्रण, निर्यात प्रवद्र्धन र व्यवसायमैत्री वातावरण आवश्यक छ । बारम्बार हुने नीतिगत परिवर्तनले व्यवसायीमा अन्योल सिर्जना गर्छ भने स्पष्ट र दीर्घकालीन नीतिले लगानी र विस्तारको आत्मविश्वास बढाउँछ ।
यस क्षेत्रले अब केवल परम्परामा गर्व गरेर मात्र पुग्दैन । नयाँ पुस्ताको सोच बुझ्नुपर्छ, अन्तर्राष्ट्रिय बजारको प्रवृत्ति अध्ययन गर्नुपर्छ, आफ्ना उत्पादनलाई ब्रान्डका रूपमा स्थापित गर्नुपर्छ र “नेपाली गहना”लाई विश्व बजारमा चिनाउने दीर्घकालीन रणनीति बनाउनुपर्छ । नेपालका मौलिक डिजाइन, जातीय गहना, हस्तकला र सांस्कृतिक पहिचानलाई आधुनिक बजारसँग जोड्न सकियो भने यस क्षेत्रले ठूलो आर्थिक सम्भावना सिर्जना गर्न सक्छ ।
अन्ततः, सुनचाँदी व्यवसायको भविष्य सुनको दैनिक मूल्यले होइन, व्यवसायीको सोचले निर्धारण गर्नेछ । इमानदार व्यवहार, गुणस्तरीय उत्पादन, दक्ष जनशक्ति, आधुनिक प्रविधि, संस्थागत सहकार्य र उपभोक्ताको विश्वासलाई केन्द्रमा राखेर अघि बढ्न सकियो भने यो क्षेत्रले केवल व्यापारिक सफलता मात्र होइन, राष्ट्रिय अर्थतन्त्रको मजबुत आधारका रूपमा पनि आफ्नो भूमिका अझ सशक्त बनाउन सक्छ ।
सुनको चमक बजारले दिन्छ, तर व्यवसायको चमक विश्वास, दूरदृष्टि र निरन्तर सुधारले दिन्छ । यही सत्यलाई आत्मसात् गर्न सकियो भने नेपाली सुनचाँदी व्यवसायको अर्को अध्याय अझ समृद्ध, प्रतिस्पर्धी र गौरवपूर्ण हुनेछ ।
(लेखक नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघको स्वकीय प्रेस सल्लाहकार हुनुहुन्छ ।)
